Текстил ўзи нима?

Текстил — толалардан ип олиш, ипдан мато тўқиш ва матодан турли маҳсулотлар ишлаб чиқариш билан боғлиқ саноат соҳасидир. Кундалик ҳаётимизда ишлатиладиган кўплаб буюмлар айнан шу соҳа орқали пайдо бўлади.

Оддий қилиб айтганда, текстил ишлаб чиқариш қуйидаги занжир асосида амалга ошади:
тола → ип → мато → тайёр маҳсулот.

Текстилнинг келиб чиқиши (қисқача)

Текстил инсон фаолиятидаги энг қадимий ишлаб чиқариш соҳаларидан бири. Илк даврларда одамлар кийиниш учун ҳайвон териси ва ўсимлик толаларидан фойдаланган. Кейинчалик жун, зиғир, пахта ва ипакдан ип олиш ҳамда қўлда мато тўқиш усуллари шаклланган.

Қадимги даврда мато қўл меҳнати билан тайёрланган ва кам миқдорда бўлган.
Ипак йўли даврида мато ва ип савдоси кенгайиб, текстил муҳим товарга айланган.
18–19 асрларда саноат инқилоби билан ишлаб чиқариш заводларга кўчган.
20 асрда эса янги толалар пайдо бўлиб, ҳажм анча ошган.

Текстилда қандай толалар ишлатилади?

Текстилда ишлатиладиган толаларни оддий қилиб уч гуруҳга ажратиш мумкин.

Табиий толалар — табиатдан олинади:
пахта, жун, ипак, зиғир.

Қайта ишланган табиий толалар — асоси табиий, лекин технология орқали тайёрланади:
вискоза, модал, лиосел.
Бу толалар целлюлозадан олинади, шунинг учун тўлиқ сунъий ҳисобланмайди.

Синтетик толалар — кимёвий йўл билан ишлаб чиқарилади:
полиэстер, нейлон, акрил, эластан.
Бугунги кунда замонавий текстилда айнан шу толалар кенг қўлланилади.

Текстил қаерларда ишлатилади?

Текстил фақат кийим-кечак билан чекланиб қолмайди. У турли соҳаларда учрайди:

— уй-рўзғорда (чойшаб, парда, сочиқ),
— кийим ва пойабзалда,
— иш кийимларида,
— тиббиётда (бинт, ниқоб),
— саноатда (фильтр, изоляция материаллари),
— транспортда (автомобил салони қопламалари).

Бугунги кунда текстил қанчалик катта соҳа?

Ҳозир текстил ва кийим-кечак ишлаб чиқариши дунё миқёсида йирик саноат ҳисобланади. Турли халқаро баҳолашларга кўра, текстил билан боғлиқ маҳсулотлар айланмаси йиллик тахминан 2 триллион долларга яқин.

Сўнгги йилларда соҳа ўртача йилига 3–5 фоиз атрофида ўсиб бормоқда. Бу ўсиш аҳоли сони кўпайиши, кийимга бўлган талаб ва саноат текстилининг ривожланиши билан боғлиқ.

Текстил — қадимдан мавжуд бўлган, аммо ҳозир ҳам фаол ишлаб чиқарилаётган саноат соҳаси. У толадан бошланиб, ип, мато ва тайёр маҳсулотгача бўлган бутун ишлаб чиқариш занжирини қамраб олади.

Шу билан бирга, текстил соҳаси дунё бўйича миллионлаб одамларни иш билан таъминлаб келаётган муҳим тармоқлардан биридир. Хом ашёдан тортиб, ишлаб чиқариш, логистика ва савдогача бўлган барча босқичлар катта меҳнат ресурсига таянади. Тўғри ташкил этилган ҳолда, текстил иқтисодий жиҳатдан ҳам даромад келтириши мумкин бўлган соҳалардан бири ҳисобланади.